Tijdens Oerol beleef je NYX via een koptelefoon, buiten in de natuur. Een werk van ongeveer drie kwartier, speciaal gemaakt voor het moment waarop de dag kantelt richting nacht. Voor Hamer is dat overgangsmoment allesbehalve vanzelfsprekend. “Je staat er bijna nooit bij stil, terwijl het iedere dag gebeurt. Je lichaam verandert wanneer het donker wordt. Je ogen veranderen. Als je het toelaat, gebeurt er echt iets met je.”
Van performance naar audiowerk
NYX begon eerder als performance versie tijdens O. Festival in Rotterdam. Daarna duikt Hamer samen met producer Gijs van Klooster de studio in om het werk opnieuw vorm te geven voor een luisterervaring op koptelefoon. In anderhalve week proberen ze de ruimtelijkheid van de oorspronkelijke performance te vangen in binauraal geluid. Een techniek waarbij audio zo wordt opgenomen en gemixt dat het voelt alsof geluid zich fysiek om je heen beweegt. “Oerol is eigenlijk een testcase,” zegt Hamer. “Mensen mogen eraan proeven. In oktober, tijdens de Nacht van de Nacht, volgt de officiële release.”
Dat ruimtelijke werken loopt als een rode draad door haar oeuvre. Hamer heeft een achtergrond in muziektheater en performance, maar muziek staat in haar werk bijna altijd centraal. Ze maakt installaties en performances waarin publiek letterlijk midden in het geluid terechtkomt. Eerder werkte ze bijvoorbeeld met tachtig mini-speakers verspreid door een ruimte, en bouwde ze een podium rond woede, flamenco en punk — waarbij stampende voeten uiteindelijk de beat vormden. “Via geluid probeer ik thema’s lichamelijk voelbaar te maken,” vertelt ze. “Niet alleen begrijpen met je hoofd, maar beleven met al je zintuigen.”
Een ode aan de nacht
Voor NYX richt Hamer zich op onze verhouding tot het donker. Op hoe weinig ruimte er nog is voor echte nacht. “We laten onszelf bijna nooit meer in het donker zijn,” zegt ze. “Overal is licht. Dat is ook politiek: de behoefte om alles zichtbaar en controleerbaar te maken. Terwijl de nacht juist iets ongrijpbaars heeft.”
De titel verwijst naar Nyx, de Griekse godin van de nacht. Minder bekend dan Gaia, de godin van de aarde, maar volgens Hamer minstens zo krachtig. “Je kunt haar niet vastpakken of echt zien. Dat is precies wat de nacht ook is.” Die ongrijpbaarheid hoor je terug in de compositie. Zes vrouwenstemmen bewegen zich door langgerekte soundscapes die zich mengen met de geluiden van de omgeving. In het begin klinkt iets dat doet denken aan krekels of kleine nachtdieren, een soort fonkeling aan de rand van je gehoor. Alsof het donker voorzichtig begint te glanzen.
Langzaam verandert het werk. Stemmen worden ijler, mysterieuzer, bijna buitenaards. Geen woorden, maar klanken die de nacht lijken op te roepen. “Een soort: waar ben je, waar ben je,” zegt Hamer lachend. “Maar dan zonder taal.” Ook teksten van schrijfster Marie Groothof zijn verweven in het werk. Poëtische reflecties over de betekenis van de nacht en wat duisternis met een mens kan doen.
Een anti-programma
Dat NYX juist op Terschelling te ervaren is, voelt voor Hamer logisch. Het eiland geldt als een van de donkerste plekken van Nederland. Een kwaliteit die steeds zeldzamer wordt. Ze ziet het werk dan ook niet als een voorstelling, maar bijna als een ritueel. “Een avond die je jezelf cadeau geeft. Even weg uit het gedruis, juist vertragen. Introspectie en je gedragen voelen door de plek waar je bent.”
Daarom noemt ze NYX ook een anti-programma binnen het festival, en een uitnodiging om mee te bewegen met de schemering. “Misschien gaan mensen anders kijken naar wat er om hen heen gebeurt. Dat ze gefascineerd raken door de dingen die ze zien in het donker. Of zelfs een beetje gaan trippen,” zegt Hamer. “Ik hoop vooral dat ze de nacht opnieuw gaan bewonderen.”
NYX is tijdens Oerol Festival iedere dag te ervaren van 21:45 tot 22:30, wanneer de dag langzaam overgaat in de nacht. Houd hiervoor de Oerol-socials en Dagkrant in de gaten. Op 14 juni is Karlijn Hamer te gast in de talkshow Luisterend Landschap van Lin An Phoa.
