Wie op Oerol rondkijkt zal regelmatig de vraag ‘hoe verzinnen ze het?’ voelen opkomen, of ‘waarom zit ik urenlang naar smeltend ijs te kijken?’, maar minstens zo vaak zou men zich kunnen afvragen: ‘hoe hebben ze het gemaakt gekregen?’ De performance Arch is nu in de Nederlandse première tijdens Oerol te zien, maar het idee voor het project ontstond 7,5 jaar geleden al bij de Britse kunstenaar en artistiek leider van Kaleider, Seth Honnor. In Arch maken spelers bij Strand Midsland aan Zee een vrijstaande boog van blokken beton en ijs, waarbij ze worden toegezongen door een klein koor. Vuur wordt onder de ijsblokken ontstoken, waarna het publiek, samen met de makers wacht tot Arch instort. Hoe kan het zijn dat een project na 7,5 jaar dan alsnog gerealiseerd wordt, en waarom is het er juist nu, en niet eerder, noch later? Daarover vertelde Seth.
Urgentie
“7,5 jaar geleden voelde ik ineens een sterke urgentie om Arch te maken. Het voelde alsof het project heel erg de wereld aansprak waarin we leven. Ik heb toen allerlei tests gedaan om te zien of het project haalbaar was, vooral op technisch niveau. Ik kwam erachter dat het bouwtechnisch een behoorlijk ingewikkeld project zou zijn — we zouden dus geld nodig hebben om het te maken.”
“Een project als dit is echter moeilijk te verkopen. Arch houdt het midden tussen performance, installatiekunst en theater in, het is lastig om daar een markt voor te vinden. Een onvoorziene barrière was wat dat betreft ook het gegeven dat het niet precies duidelijk is wanneer de installatie precies zou omvallen of instorten. Voor theaterfestivals is het eigenlijk een logistieke nachtmerrie: je hebt met omvallende betonblokken een potentieel gevaarlijke situatie, moet je daar dan allerlei mensen bij zetten? Dit soort vragen maakte dat festivals dus op zich geïnteresseerd waren in Arch, maar tegelijkertijd terughoudend waren in het boeken van het project.”
“Terwijl ik dit soort zaken uitzocht, brak covid uit. We gingen in lockdown, en met dat dat gebeurde zei ik tegen Katie Keeler, de uitvoerend producent van Kaleider: ‘We hebben het moment, de mogelijkheid voor Arch gemist. The arch has fallen. Maar Katie zei: ‘nee, dit is júist het moment! Laten we het nú maken!’ Gelukkig kregen we toen een beurs van IN SITU wat goed hielp om Arch verder te ontwikkelen. We verzamelden goede partners om ons heen, de BBC wilde het project wel filmen, we werkten met goede bouwers, en toen kwam de furlough, waardoor zoveel organisaties en zelfstandigen in een soort slaapstand gingen dat het praktisch onhaalbaar was geworden om Arch nog verder te ontwikkelen op de manier waarop we het deden. Dankzij het geld van IN SITU konden we na een tijdje toch zeggen: ‘dan doen we het in onze eigen studio’, en zo geschiedde. Eindelijk maakten we de boog voor het eerst, zeven jaar nadat ik het idee ervoor had, voor publiek. Het voelde nog net zo relevant om te maken als zeven jaar terug. Arch is zeven jaar lang relevant gebleven voor mij. En gek genoeg zag de boog er op het einde min of meer hetzelfde uit als de schets die ik zeven jaar daarvoor in Photoshop maakte.”
Moeite
“Al die moeite om het werk tot stand te brengen is voor mij ook een essentieel onderdeel van het werk. Neem bijvoorbeeld de ijsblokken die je in de installatie ziet. Die zijn door een speciaal proces en bij een specialistisch bedrijf dat zulke heldere ijsblokken kan produceren gemaakt met gedemineraliseerd water. De keren dat we Arch uitvoerden buiten Groot-Brittannië kwamen we erachter dat invoerrechten moesten betalen voor de ijsblokken om ze de EU in te voeren — bedankt Brexit.”
“Mijn geloof in het project zelf is eigenlijk nooit echt weggegaan. We leven in een wereld waarin we als mensheid buitengewone dingen voor elkaar hebben gekregen. We hebben technieken ontwikkeld waarmee we simultaan en in potentie met miljoenen mensen tegelijkertijd kunnen spreken of ze in ieder geval bereiken, we hebben door democratische staten economische systemen op kunnen bouwen die ongelofelijke welvaart en gezondheid mogelijk hebben gemaakt, terwijl we gelijktijdig afschuwelijk precieze en imprecieze wapens hebben ontwikkeld die miljoenen mensen tegelijkertijd doden. En dit alles is bewerkstelligd door energie die we normaal gezien in duizenden jaren zouden gebruiken er in honderd jaar doorheen te jassen. De dualiteit en schoonheid en impact van deze ontwikkelingen zitten voor mij in Arch. De structuur van het object, de tederheid van de zang, de onvermijdelijkheid van een instorting. We leven in een tijd waarin we denk ik niet langer hoeven te rekenen op ‘duurzaamheid’. Dingen gaan onherroepelijk eindigen en instorten, en we moeten ons denk ik minder richten op het inherent conservatieve idee van duurzaamheid, wat in de kern ook draait aan vasthouden van wat je hebt. We zullen echt moeten uitvinden hoe we vernieuwing en duurzaamheid kunnen omarmen.”
Arch van Kaleider kun je meemaken bij 24. Strand Midsland aan Zee. Meer informatie over de voorstelling lees je hier.
