Goodbye Erdogan, de multimediale vertelshow van Betal Özay, bekroond met de ‘Best Of Fringe Award’ op het Amsterdam Fringe Festival 2022, laat jou beslissen: is het personage Duru echt een eenvoudige administratief medewerker zoals hij beweert, een meesterlijke verhalenverteller, een sluwe oplichter of een zoekende asielzoeker? Dagkrantredacteur Dan Afrifa bezocht de voorstelling, die maandag en dinsdag in West-End-theater te zien was, en schreef er vier observaties bij op.
1. De opening is ongemakkelijk
Bij aanvang van de voorstelling presenteert Sevki Duru het publiek een keuze: “Dit is jullie laatste kans om het naderende ongemak te vermijden.” In koor weigeren we, alsof we voorbereid zijn op wat ons te wachten staat. En wat volgt nadat de deuren sluiten? “Nu kan ik eerlijk zijn. Ik ben geen acteur, maar een klerk met een verborgen agenda. Het verhaal dat ik vertel heeft me hier gebracht, wachtend tot Erdogan verdwijnt.” Als toeschouwer ontkom je vanaf dit punt alleen nog maar aan de confronterende aard van de interactieve voorstelling door te lachen, of schuilt het collectieve ongemak juist in die nerveuze lachjes?
2. Als publiek word je in de rol van verhoorder geplaatst
Is Sevki Duru een klerk, een oplichter of een artiest op de vlucht voor een ondemocratische despoot? In Goodbye Erdogan dwingt storyteller Betal Özay het publiek om in de schoenen te staan van een immigratiemedewerker. Je zou wensen dat mensen in dergelijke situaties altijd zulke empathische luisteraars toebedeeld zouden krijgen, een publiek dat met hun hele lichaam naar het relaas luistert, in plaats van bureaucraten die hun geïnternaliseerde institutionele wantrouwen willen botvieren op de meest kwetsbaren onder ons. Als kijker bekruipt je het gevoel dat de 55 minuten durende voorstelling voorbijvliegt, terwijl de ervaring voor degenen die zo’n verhoor daadwerkelijk meemaken, juist traag en pijnlijk moet zijn.
3. Duru is zowel held als onbetrouwbare verteller
Naast het beoordelen van Duru’s waarheidsgehalte, rijst er nog een prangende vraag: kijken we naar een martelaar of naar een onfortuinlijke man? Naar slachtofferschap of heldendom, in een verhaal waarin hij min of meer per ongeluk verstrikt raakt in de Gezi Park-protesten eind mei 2013, en waarin hij per ongeluk op de foto wordt gezet door The New York Times, waardoor hij uitgroeit tot een symbool dat Turkije naar de EU zal leiden. En daarom wordt hij verbannen naar de donkere krochten van het justitieel paleis in Istanbul door zijn baas, de hoofdaanklager van het Turkse Openbaar Ministerie. Daar moet hij in beslag genomen bewijsstukken van de politie, zoals gasbommen, messen en foetussen op sterk water, in plastic wikkelen en een plekje op de plank geven.
4. Het stuk is een multimediale manie
Foto’s zeggen meer dan duizend woorden, en Özay begrijpt dat een projectiescherm met bewegende beelden en scanderende mensenmassa’s dat nog eens versterkt. En ruiken we nu graffiti? Als toeschouwer zou je Turks willen begrijpen om de protestleus te kunnen lezen die hij live op het podium op een spandoek spuit. Uit de rookmachine komt traangas dat alleen op kunstzinnige wijze pijn doet aan de ogen, maar wat kan kunst pijnlijk zijn! Dan klinken er loeiharde pistoolschoten, worden er grafkisten gedragen door nog woedendere massa’s, zijn er huilende moeders, en plotseling wordt het donker, met alleen de blauwrode zwaailichten nog zichtbaar.
Het hele einde van de show zullen we niet volledig verklappen, maar een tipje van de sluier is interessant: Als Duru van het Oerol-publiek een goede beoordeling krijgt (de opties variërend van “meh, 1 ster” tot “wow omg 5 sterren”), wordt hij volgend jaar zeker weer geprogrammeerd op Oerol, en zal Oerol hem aanbevelen bij andere festivals. En als hij gedurende een heel jaar meer werk heeft, maakt hij meer kans om langer in Nederland te kunnen werken en een werkvergunning te krijgen. Een vervreemdende, satirische keuze. We hopen snel meer te zien van Betal Özay.
