Na achttien jaar moet de dagelijkse liveshow Opium op Oerol op NPO 2 verdwijnen vanwege bezuinigingen. Al die jaren bood presentator Cornald Maas met zijn team een podium voor theater, muziek en beeldende kunst op Oerol. Danja de Jonckheere sprak met Cornald over zijn zorgen, het belang van aandacht voor cultuur en een blik op de toekomst.
Jullie zitten middenin het laatste seizoen van Opium op Oerol. Wat dacht je toen je hoorde dat het werd wegbezuinigd?
Afgelopen november werd ik erover ingelicht. Ik dacht meteen: wat ontzettend jammer. Toch dacht ik ook: shit happens, er zijn ook hele goede columnisten en andere programma’s die moeten stoppen en we hebben dit wel achttien jaar kunnen doen, inclusief twee jaar een aangepaste versie in coronatijd. Toen dacht ik, soit, maar eigenlijk dacht ik dat ook niet echt. Ik kan moeilijk dingen loslaten. Later vond ik het dan ook steeds erger worden. Dat heeft ermee te maken dat ik vind dat dit tot de kerntaken van de Publieke Omroep behoort, of zou moeten behoren. Er zijn al veel cultuurprogramma’s geschrapt en er is al niet veel aandacht voor cultuur, al helemaal niet voor het soort theatermakers en podiumkunsten die wij dankzij Oerol onder de aandacht brengen.
Wat is het belang van een programma als Opium op Oerol?
Het is een soort visitekaartje voor theatergezelschappen. We maken portretten van bijvoorbeeld de Veenfabriek, Orkater of Via Berlin. Je kunt mensen thuis erop wijzen dat ze ook naar hun voorstellingen kunnen gaan als die daarna nog worden gespeeld op het vasteland. Dat dat wegvalt vind ik al heel zorgelijk. Verder is Opium een live event. De NPO zegt dat ze dat belangrijk vindt. Ook is het buiten de Randstad, buiten Amsterdam: het wordt gemaakt op Terschelling, waar mensen vanuit alle windstreken in Nederland naartoe komen. Onze vriendin Tina Nijkamp noemde het deze week nog een elitair programma en een elitair festival, maar het is dus juist alles behalve dat. Die vrouw heeft ook gewoon geen verstand van theater, maar dat is weer een ander verhaal. Ik vind het zorgelijk en eigenlijk ook niet goed verdedigbaar dat het wegbezuinigd wordt. Er kunnen praktische en financiële argumenten zijn, maar dan nog vind ik, en dat is altijd zo bij culturele programma’s, dat het bestaansrecht daarvan altijd weer verdedigd moet worden. Als dit sneuvelt, wat hou je dan over? Niet veel. Er wordt wel af en toe aandacht besteed aan cultuur in grotere talkshows, bij Eva Jinek bijvoorbeeld, maar dat zijn meer de grote, brede dingen, en verder weinig.
Er zijn heel veel culturele programma’s die wegbezuinigd worden. Wat denk je dat dit zegt over hoe cultuur ervoor staat in Nederland?
De cultuur staat er wel goed voor, daar maak ik mij geen zorgen over. Ik zie ook heel vaak in Amsterdam, waar ik woon, voorstellingen met drommen jonge bezoekers. Of het nou om theatergezelschap Jakop Ahlbom gaat, een voorstelling van Oostpool, Aletta de musical onlangs of Hadestown als we het over muziektheater hebben. Er zijn genoeg voorstellingen die een jong publiek trekken dat echt gemotiveerd is en ook wel geld overheeft voor theater. Ik denk bovendien dat, naarmate de tijden grauwer worden, er meer behoefte is aan theater, en dat mensen in het theater en de concertzalen ook een ervaring hebben die AI nooit kan inhalen. Dat voel ik heel sterk. Dit programma hebben we ook opgebouwd in de afgelopen jaren, als je nu de eerste edities zou zien dan zie je ook wel wat er aan schortte. Het heeft nu een heel eigen soort dynamiek. Er komen heel veel gemotiveerde mensen op af, veel publiek. Dat blaas je allemaal weg en dat is niet zo maar 1-2-3 allemaal weer terug op de kaart als je weer een doorstart of herstart zou maken, dus je breekt ook iets af. Anders gezegd: het is ook kapitaalvernietiging, in overdrachtelijke zin.
Wat maakt Oerol als festival bijzonder voor jou?
Het meest voor de hand liggende antwoord is toch echt dat dit festival op zo’n prachtige manier locatietheater maakt en laat zien dat op een duurzame, maar ook op een hele intelligente manier gebruik wordt gemaakt van het landschap, en zodanig dat het echt een nieuwe dimensie toevoegt aan voorstellingen, zoals deze editie bijvoorbeeld Remy van Kesteren die zijn Threads speelt op een open plek in het bos. Hij gaat straks ook de theaters in, maar dat hele lichtplan kan nooit in een theaterzaal. Je hebt dus nooit meer die ervaring van dat overweldigende licht dat over je heen komt, golven bijna, de woeste baren zou je kunnen zeggen, terwijl je het ruisen van de bomen hoort en misschien een paar regendruppels voelt. Dat is wat Oerol voor mij aantrekkelijk maakt, naast het enorme community-gevoel dat je opbouwt. Dat is toch echt anders dan bij bijvoorbeeld de Parade of Boulevard. Daar gaan mensen heen en die gaan weer naar huis. Hier is iedereen op een eiland, ver weg van de waan van de dag en van het vasteland.
Wat zijn voor jou hoogtepunten van de afgelopen achttien jaar Opium op Oerol?
Ik herinner me de voorstelling Een Mond Vol Zand, van Via Berlin geloof ik, in mijn eerste of tweede jaar. Dat speelde zich af in de duinen. Het ging over iemand die teruggaat naar een oorlog, ik meen in Afghanistan. Zijn geliefde wil hem achterna reizen en degene die dat deed verdween ook letterlijk in het oneindige, steeds verder weg tot die echt niet meer te zien was. Dat krijg je ook niet voor elkaar in het theater. Het was ook heel heet, dus het werd een soort extra sensatie waardoor je de woestijn van dat verre oorlogsgebied bij wijze van spreken ook voelde. Dat is een bijna zintuiglijke ervaring. Daar heb ik veel voorbeelden van.
Desnoods kom ik hier een talkshow op het festivalterrein maken binnen het Oerolprogramma.
Je zei al dat je strijdbaar was. Kunnen we nog een ander programma verwachten van jou op Oerol?
Ik weet het nog niet, maar desnoods kom ik hier een talkshow op het festivalterrein maken binnen het Oerolprogramma. Ik ben toch weer druk, ik heb ook contact met verschillende mensen, zoals met de burgemeester, het ministerie van OCW, met de NPO en mijn eigen omroep AVROTROS, omdat ik vind dat ze moeten kijken naar een soort follow-up. Al maken we maar een eenmalige Volle Zalen, mijn andere programma, hier op Oerol. Vanuit daar hoop ik weer een doorstart te maken naar live televisie. Dus ik zou denken, geef ons de ruimte om een goed plan te verzinnen en dan komen we toch weer terug, want ik ga niet opgeven.
*
Kijk hier alle afleveringen terug van Opium op Oerol. De allerlaatste aflevering van Opium op Oerol was vrijdag 19 juni. Kijk hier voor informatie op de site van Oerol.
