SCOLD is een duister sprookje, gebaseerd op een waargebeurd verhaal over een gebeurtenis die diep zit weggestopt onder een dikke deken van schaamte. Performer Sofie Kramer haalt het verborgene weer boven in een verhaal over een abortus.
Je performance heet SCOLD, het woord dat in de renaissance gebruikt werd voor een ‘luide, onaangepaste vrouw’. Ben jij een scold?
“Ik beloof aan het publiek dat ik de scold in mezelf loslaat. Ik ga niet schelden, maar mijn tekst is best wel militant, als mitrailleurgeratel komt het eruit, niet te stoppen. Ik zeg vaak dingen waarvan ik het gevoel heb dat het niet de bedoeling is dat ik die zeg, zeker niet als vrouw. Maar alleen al de daad van op een podium staan, de ruimte claimen om iets te zeggen wat je tien jaar niet hebt durven zeggen voelt als een vorm van scolding.”
Vroeger kreeg iemand die zich schuldig maakte aan scolding een kooi om haar hoofd en een bit in haar mond. Is jou ooit het zwijgen opgelegd?
“Ik kom uit een super progressief, links en artistiek gezin, maar ik heb tien jaar voor familie en vrienden verzwegen dat ik een abortus heb gehad. Er is mij natuurlijk nooit letterlijk verteld dat ik niet over een ongewenste zwangerschap of abortus mag praten, maar ik denk juist omdat ik uit een zogenaamd ‘goed’ gezin kom, ik lang het idee heb gehad dat een abortus betekent dat ik mijn zaakjes niet op orde had, dat ik een onverstandig meisje was. Ik ging naar de basisschool in Amsterdam Oud-Zuid en later naar het Barlaeus Gymnasium, toch wel een eliteschool. Daar hoor je je te gedragen, er is een pad uitgestippeld: je gaat studeren, werken, krijgt een man, een huis, een kind. Een ongewenste zwangerschap is een slordigheid die niet in dat keurige verhaal past. Ik bedoel: ik heb goede voorlichting gehad, ken alle vormen van anticonceptie en de morning-afterpil. Juist dat maakte dat ik me ervoor schaamde en het verborgen hield.”
Wat is jouw relatie met schaamte?
“Dat speelt best een grote rol in mijn leven, ik heb er vroeger veel last van gehad. Ik viel uit de toon als kind, ik was gewoon zo anders dan al die andere meisjes uit Oud-Zuid. Ik stelde veel vragen, hield niet van lila make-up en vond meer aansluiting bij de jongens, met wie ik kon rellen en hangen. Maar in de puberteit veranderen die verhoudingen ook – dan gaan de jongens opeens anders naar je kijken, dus toen heb ik me veel alleen gevoeld. Schaamte hangt daar voor mij mee samen. Schaamte kan vereenzamen, want als je op je bek gaat en je lacht erom, kunnen anderen met je mee lachen, maar schaamte is in jezelf keren en onzichtbaar willen zijn.”
In de omschrijving van jouw voorstelling staat een trigger warning omdat je verhaal over abortus gaat. Is wat jij doet triggerend?
“Ik vind het woord ’trigger’ best ingewikkeld. Het betekent voor iedereen iets anders. Bovendien ligt mijn eigen triggergrens geloof ik nogal hoog, ik hou van dingen die eng, vies en ontregelend zijn dus misschien is wat ik maak voor anderen heel ’triggerend.’ Slecht theater, dat vind ik extreem triggerend, haha! Daar kan ik echt chagrijnig van worden, maar daar staat nooit een waarschuwing bij. Ik ben me ervan bewust dat een dode baby in een glazen koffiepot, waar ik over vertel, nogal triggerend kan zijn voor mensen die ervaring hebben met een doodgeboren kindje, bijvoorbeeld. En als je net een abortus achter de rug hebt, en nietsvermoedend mijn verhaal hoort, kan dat pijn doen. Ik vind het goed dat bezoekers geïnformeerd kunnen kiezen of ze erbij zijn. Aan de andere kant vind ik dat theater bij uitstek de plek is waar je je kunt laten raken, dus ik vind trigger warnings nogal dubbel. Ik ben er niet om expres te shockeren. Je hoeft er niet bang voor te zijn, het is niet allemaal serieus en donker. Toen ik mijn voorstelling op Café Theater Festival speelde, werd ik regelmatig getrakteerd op een lachsalvo, omdat mensen het ook zo grappig vonden.”
Vind jij dat er dingen zijn die we (in tegenstelling tot abortus) wél diep weg moeten stoppen?
“Lelijke gedachten over iemand hoeven niet gedeeld te worden als het geen doel dient. Dat schrijf je maar in je dagboek. Al het andere mag wat mij betreft gezegd. Als je iets lang opsluit en oppot gaat het schimmelen. Soms kun je iemand kwetsen en dan moet je het daarover hebben. Als je dingen binnen houdt gaat het aan je knagen, en als je niet oppast dan eet het je op. Laat het eruit.”
SCOLD is vrijdag 16 juni om 15:00 uur te zien op Festivalhart de Deining, in de Tent, met je toegangsbandje.
