Uitkijkend over het uitgestrekte landschap van Terschelling steekt het silhouet van maker Yousef Gnaoui scherp af tegen de door de zonsondergang gekleurde lucht. Bezoekers van VLAG lopen richting de onheilspellende muziek. De voorstelling, ‘een audiovisuele collage van gevonden beelden’, vertelt een verhaal over de impact van vlaggen en grenzen dat hij al heel lang wilde vertellen.
Tekst: Mirthe Westrik | Beeld: Geert Snoeijer
Hoi Sef. Wat betekent de Nederlandse vlag voor jou?
“Een vlag is gewoon een stuk stof, maar het wordt gebruikt als gebaar: mensen verscheuren vlaggen, of hangen vlaggen halfstok. Toen de boeren hem omdraaiden dacht ik: kennelijk is het jullie vlag? Want jullie hebben dit niet aan mij gevraagd. Als ik de Nederlandse vlag zie krijg ik daar geen warme gevoelens van, ook doordat er veel aan kleeft. Tegenover ons zie ik een vlag aan een boot hangen, en dan moet ik bijvoorbeeld direct aan de VOC denken.
Dat is niet om de mensen die hier zijn af te kraken, want ook aan andere vlaggen kleven narigheden. Ik zeg ook niet dat ik er níks bij voel, de Nederlandse vlag, ik voel me er alleen niet door vertegenwoordigd. Een vlag voelt als een tool die heel vaak oneerlijk wordt ingezet, en het wordt soms pijnlijk duidelijk dat de vlag niet voor iedereen staat. Als je hier bijvoorbeeld naartoe gevlucht bent, heb je altijd een soort sterretje achter je naam. Dan wordt die vlag nooit echt van jou. Je staat altijd een beetje tussen haakjes.”
In je show zit een filmpje waarin Mark Rutte het heeft over ‘ons gave land’. Hoe ziet jouw versie eruit?
“De open brief van Mark Rutte, over normaal moeten doen in dit land, was een van de motivaties om deze show te maken. Op dat moment dacht ik: Je trekt heel duidelijk een streep, en maakt onderscheid tussen wij en jullie. En als je je niet aan een heel specifieke set regels houdt, dan hoor je niet bij de wij, maar dan hoor je bij de jullie. Ik voelde me daar helemaal niet door vertegenwoordigd, en was het er niet mee eens. Wat betekent normaal doen? Je hebt ook recht om te bestaan en om niet arm te zijn als je een lul bent.”
Ik denk dat ‘mijn gave land’ een plek zou zijn waar alles zo eerlijk mogelijk verdeeld wordt, en waar bezit een minder grote rol speelt. Wat ik hier op Terschelling heel vet vind, is dat mensen hun deur open laten staan, of hun tas in hun fiets durven te laten zitten. Je kunt zo leven, het is mogelijk. Er spreekt vertrouwen richting andere mensen uit, dat vind ik mooi. Of het realistisch is maakt mij niet uit. Als je je beperkt tot realisme, kom je met heel fantasieloze ideeën. Ik denk dat het mooi is als je geen hekje om je tuintje zet, niet alles voor jezelf houdt, maar je tuin onderdeel maakt van de wereld. Het is belangrijk om in te zien dat je niet losstaat van de rest, en dat we in Nederland niet losstaan van de wereld. Je kunt niet op het moment dat het je uitkomt honderden jaren Indonesië bezetten, overal gaan en staan waar je wil, maar een limiet stellen aan hoeveel mensen hier mogen komen. Dat is heel vreemd.
Wat zijn grenzen volgens jou?
“Als je die kant op loopt, loop je de zee in. Dat is een grens, je kunt fysiek niet verder. Verder zijn grenzen kunstmatige projecties op een plek, en alleen goed voor de mensen die aan de juiste kant van die grens zitten. Wat grenzen proberen te doen is mensen bij elkaar houden, maar wat ze vaak doen is mensen uitsluiten. Ik kan ook zien wat er mooi aan is, en zie wat er gebeurt als je het afbreekt. Als je die duidelijkheid weghaalt, ontstaat er chaos. Dat is eng, maar maakt afbreken denk ik niet minder nodig. Chaos is wat de aarde eigenlijk is. Socioloog Willem Schinkel zegt: de aarde is een woekering. Als wij niets met deze stoep doen, groeien er plantjes uit. Dat is hoe het hoort.”
Tijdens het maakproces ging ik nadenken over welke vlaggen ik wel de moeite waard vind, waar ik wel voor zou willen sterven.
Kun jij zelf goed woekeren?
Iedereen heeft behoefte aan orde, dus ik ook. Ik vind het fijn als er dingen geregeld zijn, maar orde is per definitie een fantasie. Als ik het uitkleed kan ik niets anders concluderen dan dat die orde er niet voor iedereen is. Er is een groot gedeelte van de wereld waar mensen heel weinig hebben, zodat wij heel veel kunnen hebben. Dat is oneerlijk, en niet houdbaar.
Binnen welke grenzen voel jij je het meest thuis?
“Ik denk dat je sowieso morele grenzen moet hebben. Het is goed als je principes en idealen beschermt en afgrenst. En wat betreft landen: me thuisvoelen is voor mij niet gebonden aan grenzen, maar ik voel me wel thuis in Nederland. Dat komt door mijn vrienden en familie, en omdat Nederlands de taal is die ik het best spreek – het komt niet door het idee van Nederland. Ik kan me ook thuisvoelen in Marokko, Amerika, of in Parijs bijvoorbeeld.
Je zegt aan het einde van je show: ik wou dat ik een eigen vlag had. Hoe zou jouw vlag eruitzien?
“Ik heb daar veel over nagedacht, en vroeg me af: waarom blijft de Nederlandse vlag altijd hetzelfde? Ik zou een vlag willen die geüpdatet wordt, die verandert. Aan de andere kant: als je iets een vlag geeft, of een naam, dan zet je er ook een hek omheen. Daar gaat het eigenlijk al mis. Tijdens het maakproces van deze show ging ik nadenken over welke vlaggen ik wel de moeite waard vind, waar ik wel voor zou willen sterven. Dat zijn bijna altijd vlaggen die staan voor mensen die niet krijgen wat ze toekomt, zoals de Molukse vlag, of de lhbti-vlag. Die vlaggen hebben heel veel bestaansrecht, omdat die mensen niet mogen bestaan.”
Tickets voor Vlag vind je hier
