‘Er zijn acht wachtposten op het eiland en ik kan met mijn voeten niet overal tegelijk zijn, maar mijn stem wel, daarom draag ik deze wachtpost aan de raaklijn over aan jou’, zegt Rita Hoofwijk tegen je als je een van de audiofragmenten luistert die bij haar kunstproject Raaklijn horen. Hoofwijk brengt je naar de gebieden op het eiland zonder festivalvergunning. Sommige grenzen werden nog vlak voor aanvang van Oerol door Staatsbosbeheer verplaatst. Bijvoorbeeld door de ontdekking van een broedende oeverzwaluw in Oosterend.
Tot waar mag Oerol als festival komen, en wat ervaart de bezoeker op de wachtpost op de grenslijn? De Dagkrant praat met Rita Hoofwijk over Raaklijn.
Waar ligt het begin van dit project?
‘Twee jaar geleden nam ik deel aan het professionals programma van Oerol, waar verschillende organisaties en makers samenkwamen, en we praatten over het eiland als festivallocatie, over hoe het steeds lastiger wordt vergunningen aan te vragen onder andere, omdat er steeds meer richtlijnen bijkomen vanuit Staatsbosbeheer om de natuur te beschermen. Ik heb daarna een brief geschreven aan het Oerol-team waarin ik vertelde dat ik die grenzen wil onderzoeken, van wel en niet-begaanbaar gebied voor makers en festivalbezoekers. Ik herinner me nog dat ik later tijdens een residentie een keertje op het Oerol-kantoor kwam praten, en ik aan Marin de Boer, programmeur van de Expedities, vroeg of ze me wilde uitleggen waar die grenzen precies liepen. Ze pakte een pen en trok voorzichtig een lijn over het eiland. Dat vond ik zo’n mooi beeld, ik heb daar een filmpje van gemaakt toen. Als mens kun je bijna overal op het eiland komen, op een klein stukje Boschplaat na misschien, voor zover ik weet.. maar tijdens het festival is het begaanbare eiland voor Oerol veel kleiner. Binnen de lijn die Marin trok, bleven maar kleine delen eiland over.’
‘Staatsbosbeheer zou zeggen: een handjevol toeristen mag door het jaar heen prima bij die en die duin gaan kijken, we kunnen het de natuur niet aandoen om op kwetsbaar gebied al die Oerol-makers en -bezoekers tegelijk los te laten. Op een gemiddelde Oeroldag lopen er meer dan 20.000 mensen op dit eiland.
‘Maar de lijn die Marin op de kaart trok, die grens is niet absoluut, die verschuift voortdurend. Voor mijn project ben ik op zoek gegaan naar de randen van het festivalterrein, en ben ik samen met boswachter Feline Zwaan van Staatsbosbeheer het eiland over gegaan.’
Wat liet zij je zien?
‘Ik vroeg aan haar om de exacte grenzen aan te wijzen, maar die veranderen, omdat de natuur beweegt, bijvoorbeeld. Een paar dagen voor het festival begon, is een voorstellingslocatie nog een stuk opgeschoven door de ontdekking van een broedende oeverzwaluw in Oosterend, en er is een open plek in het bos, waar vaak voorstellingen zijn, maar daar groeien steeds meer bomen de laatste jaren, dus er is een kans dat Oerol daar volgend jaar geen vergunning meer krijgt van Staatsbosbeheer.
‘Raaklijn gaat er ook over dat er geen vaste grens is, maar dat jouw lichaam de lijn wordt. Door op een zelfgevonden plek te staan, ‘de wacht te houden’ en denkbeeldige grenzen te trekken, hebben we een reden om de gedachteoefening te doen: wat gebeurt er als je tot het uiterste bent gekomen, de denkbeeldige buitenkant van dit festivalterrein, en je besluit als Oerol-bezoeker tot dáár te gaan, en niet verder, zoals ook het festival en de makers maar tot dáár mogen komen, wat gebeurt er dan, in je hoofd, maar vooral ook fysiek, als je op die plek een tijd blijft en de ‘wachtpost’ bemand, op de plek waar het festival de natuur ontmoet en twee plekken elkaar raken?’
En, wat gebeurt er met bezoekers?
‘Mensen vinden het fijn om er een tijd stil te staan, of te zitten, of te hurken. Ik merk zelf dat het een plek is om niet naar de natuur toe te gaan, maar de plek naar mij te laten komen, ontvankelijk te zijn voor wat er gebeurt en wat ik voel. Het weer is best ruw deze dagen, met harde wind. De meeste bezoekers komen er stil vandaan. Ik heb gehoord dat mensen zich soms heel klein voelen, na een bezoek aan zo’n wachtpost. Een mini-lichaam op een groot uitgerekt strand, tussen die embryonale duinen, en tegelijkertijd heel goed hun plaats in het geheel ervaren, ik denk iets van nederigheid voelden?’
Dit project is het proloog van een groter project.
‘Ik ga samen met andere kunstenaars van organisatie SoAP tijdens volgende Oerol-edities plekken op het eiland die geen festivalvergunning hebben, naar het festival brengen. Een vergunning krijgen voor die plekken is niet ons doel, die vele tienduizenden bezoekers mogen dáár niet komen, maar ik ga onderzoeken hoe ik de gebieden naar hén kan brengen. Dit jaar bestaat eruit die penlijn van Marin, die ze op de kaart van Terschelling tekende, in het echt te vinden. Waar ligt-ie, wat gebeurt daar, hoe verhoudt de mens zich tot zo’n plek?’
Project Raaklijn is nog t/m zondag te bezoeken en beluisteren. Neem je telefoon en eventueel oortjes mee en ga alleen of samen op pad om de raaklijn te vinden. Klik hier voor meer informatie over de acht wachtpostlocaties. En klik hier voor de bijbehorende audiofragmenten.
