Tijdens de voorstelling voelde ik hoop, vermoeidheid, depressie, een sprankje optimisme en diepe, diepe zorgen: een ideale springplank om vragen te stellen over geld, de noodzaak om het te hebben en de onrust die het geeft.
Vraag 1: Waarom blijft het zo intens lastig rond te komen als maker?
Tijdens de voorstelling legde Suzanne Grotenhuis een deel van een gesprek met haar financiële adviseur/boekhouder voor aan het publiek. Ze vertelde tussen de 1500 euro en 2500 euro netto per maand te verdienen. Haar ‘mannetje’ werd boos toen bleek dat ze niet voor een pensioen spaart, maar ze vroeg zich af hoe ze moest sparen als er per maand niks overbleef. Waarom levert de kunst zo intens weinig op, voor sommigen? Mij bekroop de diepe, doch oersaaie wanhoop die opkomt zodra het p-woord valt, want lezer, ook ik heb deze zaken niet goed geregeld. Visioenen van moeten blijven werken tot mijn 85e flitsen aan mij voorbij, angstige beelden, en net als Suzanne denk ik dan na over de mogelijkheid niet langer te schrijven over wat mij fascineert (en arm houdt), maar over het zoeken van een normale, fatsoenlijke baan, of gewoon het najagen van het grove geld. En waarom ook niet, want…
Vraag 2: Waarom is kapitalisme ook zo aantrekkelijk?
De Kapitalisten nodigt iedere avond een nieuwe gast uit om tijdens de voorstelling te worden geïnterviewd. Vrijdagavond was dat dus Boris Veldhuijzen van Zanten, een rijke ondernemer die onder meer The Next Web heeft opgericht. Kijk hoe hij erbij zat:
Sorry voor de iPhone-foto, maar daar zit hij, achterovergebogen, gekleed in beige en wit en loafers. Aanschouw de relaxtheid van zijn pose, de gebruindheid van zijn huid, de suaveheid van zijn kleding. Boris – voor zover ik het kan inschatten een progressieve liberaal – vertelde dat hij ongelijkheid een van de grootste problemen vindt waar we als mensheid mee te kampen hebben, maar verder vertelde hij toch wel enthousiasmerend over hoe hij en zijn vrienden hun passies volgden, en dat ze daar dan toevallig rijk mee zijn geworden, en hoe een van zijn vrienden – als ik het goed heb begrepen: betaalservice Mollie-oprichter Adriaan Mol – multimiljardair is, en dat ‘ie het tóch niet voor het geld doet, maar omdat hij het zo gaaf vindt een bedrijf te runnen.
Geld bruist, swingt, ongebreideld kapitalisme haalt voor de winnaars ervan de frictie weg, polijst zowat ieder aspect van het bestaan totdat je in een soort kolkende roes een glijbaan van fun af-roetsjt. Ik bedoel te zeggen dat ik door dit interview eerlijk gezegd niet per se vermogensongelijkheid wilde oplossen, maar juist enorme zin kreeg om mij als een wolf op het verdienen van geld te storten. Maar de frictieloosheid van de één levert natuurlijk des te meer schuring op voor de ander, en zo kom ik uit bij…
Vraag 3: Kunnen we niet een keer af van die schurende relatie tussen kunst en geld?
Zo suave als Boris zich presenteerde, zo stroef ging het bij sommige andere spelers van NUT / De Nwe Tijd: ze moesten teksten voorlezen van blaadjes, struikelden soms over wat ze moesten zeggen, stommelden met bepaalde liedjes. Het was alsof de kunst ineengedoken begon te rillen tegenover de kraakheldere klaroenstoot van het kapitalisme. Er schuurde meer: Boris schotelde op een bepaald moment het publiek voor dat een normaal mens ‘iets van 60.000 euro per jaar moet verdienen om een beetje normaal te leven,’ wat uiteraard besmuikt gelach opleverde, want hij deed deze meme:
Ook werd er rondgevraagd hoeveel mensen uit het publiek per jaar verdienden, en dat bleek in sommige gevallen meer dan een ton per jaar te zijn. En dit leverde alleen maar meer vragen op: wat verdient het Oerol-publiek in hemelsnaam gemiddeld? Hoeveel geld heb je eigenlijk nodig om comfortabel op Terschelling te leven? Wist je dat Oerol Terschelling per jaar 4,6 miljoen euro oplevert? Ben je of ken je een rijke ondernemer die tijdens Oerol zijn fortuin heeft gemaakt, mail me, ik heb vragen voor je! Maar niet voordat ik afsluit met een laatste vraag, die gaat over…
Vraag 4: Waarom zijn het hebben van geld en ‘een goed verhaal’ zo vaak verstrengeld?
Bij het afronden van de voorstelling deed Boris een voorstel voor het verlichten van economische ongelijkheid: er moet een hogere erfbelasting komen. Ook de rest van het gezelschap en, gezien de afwezigheid van protest, een groot gedeelte van het publiek was het hier prima mee eens, en ikzelf sta daar ook achter. De voorstelling zelf was dan ook behoorlijk aantrekkelijk gemaakt: Greg sprak hoog in de energie, de muzikanten zijn natuurlijk van grote klasse, het geheel was zo gemonteerd dat je het vlot moet noemen, dus ruimte voor verveling was er niet. Het was, met andere woorden, een goed verhaal, maar daarin zat voor mij iets paradoxaals, want echte verandering is vaak geen vlot, goed verhaal, maar een sober, nodig verhaal, waar helemaal niet zo veel om te lachen is. Maar ja, daar ga je de strijd dan weer niet mee winnen. Is er dan niets dan wanhoop? Nee: via The Gift Shop verlieten we de plek van de voorstelling, en de kunst die je daar kon kopen (gemaakt door Mart Veldhuis) helpt direct bij het aflossen van de schuld van mensen als Arno, Saskia, Mark, Whesly en Dennis. Als alles verkocht raakt, zijn zij schuldenvrij. De mensen, ze lieten het geld rollen. Toch fijn om te zien.
De Kapitalisten van Het NUT / De Nwe Tijd heeft iedere avond een nieuw persoon te gast om een nieuw probleem rondom geld op te lossen, vanavond is dat Denise Harleman, gaat dat zien!
Voor deze voorstelling geldt een ‘Pay What You Can’ tarief. Oerol biedt tickets aan voor goedkopere èn duurdere prijzen. Heb je een hoog inkomen dan kan je kiezen voor een hoger tarief zodat het mogelijk is voor iemand met een lager inkomen een laag tarief te selecteren.
