04:55 Gearriveerd, fiets geparkeerd aan een rietkraag op de Dijk Perkweg. Vijf nachtbrakers onderweg gezien, één overstekende eendenfamilie. Er ligt een paard languit in een weiland.
05:10 Ik ben alleen op De Streken met twee tassen proviand. De zon is op. De lucht, de zee en het water zijn grijs.
In mijn zoektocht naar rituelen, kleine of grote, heb ik besloten om naar De Streken te gaan. Dé plek op Oerol waar je het grootste ritueel van het wad kunt ervaren: het tij. Dit bijzondere werk van Marc van Vliet is voor de vijfde keer op Oerol te zien en dit jaar voor het laatst. Met een crowdfunding is geld opgehaald om De Streken dit jaar voor de laatste keer op te kunnen bouwen. Na dit laatste jaar is de Streken aan het eind van haar levensduur en ook lopen de vergunningen af. Dat zorgt voor een stroom aan mensen die het werk bezoekt. Eilanders, Oerolbezoekers en vakantiegangers.
05:28 Ik berg mijn ringen op in mijn portemonnee, zodat ze niet per ongeluk af kunnen vallen tussen de houtspleten door de zee in. Er sijpelt kleur de hemel in, lichtperzik, blauwig wit, witblauwe vlekken.
05:46 Ik voer vier keer de zonnegroet uit, ik word stijf van de koude wind. Heb ik mijn poncho wel mee? De palen van De Streken klingelen op de wind.
Het ontwerp van De Streken is gebaseerd op een windroos, het idee voor de omklappende bankjes heeft Marc van Vliet opgedaan tijdens een tramritje in het buitenland. Toen de tram het eindstation bereikte, zette de conducteur met een hendel de bankjes om zodat de mensen op de terugweg, die vanaf dat moment de heenweg werd, ook vooruit konden kijken. Op De Streken zit je daardoor met hoog water in de binnenring en met laag water langs de buitenrand.
05:59 Een bui trekt langszij. Ik lepel een bakje magere kwark leeg en luister naar de vogels. Mijn vingers voelen ziltig.
06:25 Er is nog niemand. En ik moet plassen. Ik knipper met mijn ogen, het water komt aangestroomd vanuit het westen.
Ik heb de film Ritme van het tij over De Streken bekeken, van Isabelle la Poutré, die me inspireerde van zonsopkomst tot zonsondergang op het landschapskunstwerk door te brengen. Van 5:10 tot 22:10 uur ben ik met het wad. La Poutré filmde de afgelopen twee jaar in opdracht van Stichting Tuig met alle seizoenen in en rond De Streken, ving het eiland, het leven en het kunstwerk zelf. In de container onder aan de dijk is deze film dagelijks van 10:00-16:00 uur te bekijken. Je ziet onder andere hoe het werk wordt opgebouwd en afgebroken. Met laag water hebben de bouwers zes uur per dag tijd om te werken.
07:25 Het is nu pas echt licht. Het vloedt. Er is geen slik meer te zien. Ik eet twee crackers met pindakaas en lig op het oostzuidoosten, daar is de minste wind.
07:19 De Streken opent zich, richt zich op. Het hout vouwt zich uit naar buiten op het stijgende water. Ik moet nu heel nodig plassen, kan ik vanaf hier in zee plassen? Of is dat respectloos?
07:56 Er zijn geen vogelgeluiden meer, vooral klotsend water. Ik laat mijn tassen achter en ga over de loopbrug terug naar de dijk. Ik zie niemand, ook geen schapen. Ik klim de dijk over en plas in de rietkraag naast de sloot. Hoor ik daar een auto?
07:58 Het vloedende water spoelt onder de loopbrug door, wat gaat dat snel. Ik ren in ganzenpas terug naar De Streken en schenk koffie uit de thermoskan.
08:08 Daar is de eerste andere mens. Hij loopt De Streken op en komt mijn kant op. Ik vraag me af of ik hem moet ontvangen, koffie voor hem moet inschenken. Nee, dat slaat nergens op. Hij vraagt of ik een foto van hem wil maken.
Iets na achten wandelt een man uit West-Terschelling de loopbrug over, hij is speciaal vroeg gekomen om in alle rust van het kunstwerk te genieten. Hij moet het nog een keer gezien hebben als eilander voordat het voorgoed verdwijnt. Ik raak met hem in gesprek over rituelen waarvan hij in eerste instantie zegt ze niet te hebben. Hij blijkt toch iedere dag, behalve op woensdag naar het café te gaan om te kraken. Kraken is een soort klaverjassen en hij legt me alle spelregels uit. Ik wijs naar twee bootjes die aan de horizon voorbij komen en vraag of ze dichterbij zullen komen. De man uit West zegt, nee, want daar ligt de betonnen vaargeul. Hij leert me over de website www.vaarkaartnederland.nl, die hij altijd opent als hij op de veerboot zit. Ook dat is een ritueel, toch?
08:46 Er beent een man over de loopbrug, hij stormt op De Streken af alsof hij dat al vaker heeft gedaan. Zijn tred is trefzeker, hij heeft duidelijk alle vertrouwen in het materiaal.
08:47 Marc van Vliet zelf duwt de houten palen die nog niet helemaal open zijn gevouwen naar achteren. De Streken is nu in z’n vloedstand. Ik neem nog een kop koffie.
Terwijl de zee zich alweer terug begint te trekken, stroomt De Streken vol met Oerolpubliek. Dit gaat de hele dag door, het staat in schril contrast met mijn vroege ochtend alleen met de het werk en de zee. Ik raak in gesprek met K. en S., vriendinnen geworden op Buitenkunst, samen op Oerol. We hebben het over wanneer iets een ritueel is, wanneer je iets betekenis toekent.
10:00 Een vriendenactie van Oerol begint, Marc zit in zijn waterpak in het midden van De Streken. Zijn benen in laarzen bungelen terwijl hij vertelt.
10:51 Er willen bezoekers naast me uit de wind zitten. Ze maken foto’s. Mannen leggen aan vrouwen uit hoe het mechaniek werkt.
S. zegt: ‘Ik kom iedere Oerol naar De Streken om na te denken over het afgelopen jaar. Wat ik heb meegemaakt, wat ik wil vergeten en dat het weer niet is gelukt om de liefde te vinden.’ Die opmerking blijft me de hele dag bij. Er is weer een jaar voorbij, en het is nu het laatste jaar dat De Streken te zien is. Ook S. moet afscheid nemen. ‘Ik ben niet zo goed in vergankelijkheid,’ zegt ze. Wie daar wel goed in is, is Marc van Vliet en ik ga met hem in gesprek over eindigheid.
11:21 De zon schijnt en ik smeer me in met factor 50. Ik beleg een stokbrood met kaas en pindakaas.
Marc van Vliet vertelt dat er nog gesprekken worden gevoerd over of er niet tóch een manier is om het werk te behouden, vanuit het eiland is die wens gefocaliseerd. Hij ziet wel de potentie in een permanente realisatie, maar iemand zal alle vergunningen daarvoor moeten regelen. Als dat niet lukt, heeft hij er meer dan vrede mee dat we afscheid moeten nemen van deze installatie.
13:00 Ik loop over de brug die ik oprijlaan wil noemen en passeer veel mensen die het eng vinden dat ik met zoveel tassen zo dichtbij passeer. Ze staan stil, hun handen zoeken naar een onzichtbare leuning.
14:18 Ik kijk een tijdje vanaf de dijk naar de dans tussen mensen die elkaar passeren op de brug. Ik word langzaam ingesloten door geparkeerde fietsen.
Marc vertelt dat hij ervan houdt dat dingen eindig zijn. Het is mooi wanneer je erbij bent geweest, het hebt kunnen ervaren en dat het daarna ook weer voorbij is. ‘Op 6 september is De Streken voor het laatst, dan geef ik een feestje voor de eilanders. Daarna breken we in drie dagen af, verzagen en hergebruiken het hout. Vervolgens ga ik met mijn vrouw de walk of grief lopen.’ Over rituelen gesproken.
14:28 Het is weer eb. Naast mij zitten Friezen die denken de toer van St. Anna aan de overkant te herkennen. De Streken is naar binnen gekeerd.
15:11 Mijn tas parkeer ik bij een vrijwilliger en dan fiets ik naar De Zeekraal om te plassen. Ik koop een ijsje.
16:05 Een collega komt langs en hij raakt in gesprek met de broer van een naamgenoot die ook dezelfde naam heeft.
Marc vertelt dat de houten dragers waarschijnlijk wel op het wad blijven staan, al het staal wordt eruit verwijderd, zodat daarna wieren zich aan het hout kunnen hechten. Dat is goed voor het ecosysteem. Wat na september achterblijft is de echo van een werk, evenals de stop of de windroos die ter nagedachtenis aan Joop Mulder in de dijk verzonken is.
16:23 Begint de vloed al of lijkt dat maar zo? Ik zie kleine scholeksters in het Wad pikken.
16:32 Een mevrouw naast me merkt op dat sommige wolken zo snel voorbijgaan. Ik eet een zak chips en geef haar ook wat.
17:16 Twee eilanders kletsen bij over hoeveel was ze hebben van hun Airbnb en dat ze de gasten hebben verteld dat ze echt voor 10 uur weg moeten zijn. Een jongen rent rondjes om De Streken. Het is inderdaad vloed aan het worden.
17:26 Ik ben weer in mijn eentje. Het kunstwerk voelt groter zonder al die mensen.
De Streken is een ontmoetingsplek, dus ik vraag Marc welke speciale momenten hij hier heeft meegemaakt. Marc: ‘Wat voor mij bijzonder is, is dat hier alle verschillen tussen mensen wegvallen. Op zo’n werk waar de elementen centraal staan, de wind, het tij, het water; daar doet gender, kleur, leeftijd, arm of rijk er niet meer toe. Je bent allemaal gelijk en dat biedt wat mij betreft hoop. Hoop die de wereld nodig heeft.’
17:40 Een mevrouw kijkt ingespannen naar de bankjes, omdat het water nu echt begint te stromen kunnen ze elk moment omklappen.
Marc vertelt hoe hij op een avond met volle maan terugkwam van de Vijfpoort en nog even De Streken bezocht waar net drie mannen vertrokken. De maan stond recht boven het zuiden te schitteren. Marc zat op De Streken en de drie mannen bleven op de dijk hangen en zongen daar Japanse liederen. ‘Dat was een van mijn speciaalste momenten hier,’ aldus Marc.
18:31 Een regenbui komt uit het Noorden. Een man zit zwijgend naast me. Er hangt een beetje de sfeer zoals in een vogelkijkhut. Ik heb een biertje mee, maar ik wil het niet opdrinken want dan moet ik weer plassen.
19:42 Mijn wangen voelen verbrand, ik doe nog een paar zonnegroetjes.
Dat De Streken een ontmoetingsplek is, kan niemand ontgaan. Het begint al op de lange loopbrug waar sommige bezoekers het passeren beetje spannend vinden met hoog water. Sommige mensen staan stil terwijl de tegenligger voorbij komt, ze leunen om elkaar heen. Het is een korte ontmoeting die enige samenwerking vereist, als een dans. Ik heb S. en K. inmiddels gedag gezegd, ze lopen langzaam terug. Ik wens S. toe dat ze iemand ontmoet op de smalle loopbrug, iemand die haar toevallig passeert en naar haar toe leunt, iemand met wie ze volgend jaar samen Oerol kan bezoeken.
20:22 Omdat iemand me heeft verteld dat de vloed in de avond hoger is dan in de ochtend neem ik de oprijlaan terug naar de dijk om niet opgesloten te raken. Ik kijk liggend in het gras naar de zakkende zon die het houten bouwwerk uitlicht.
21:50 De zon is waarschijnlijk onder gegaan maar ik heb het niet kunnen zien omdat het zo bewolkt is. In de luwte kijk ik hoe De Streken zichzelf in de verte weer uitvouwt. En zo gaat dat nog even door, tot 6 september in ieder geval.
Ik bespreek met Marc hoe je de liefde kunt vinden, of daar manieren of rituelen voor zijn. Hij zegt simpelweg ‘stop met zoeken, misschien staat deze persoon gewoon al voor je.’ In de verte zie ik S. hand in hand de loopbrug aflopen, de dijk over, op naar Oosterend.
22.13 Mijn fiets staat er nog, ik zet de lampjes aan. Het paard is overeind gekomen uit de wei.
Bezoek De Streken voor het laatst.
De film Ritme van het tij van Isabelle la Poutre is te zien van 10-16 uur in de container onder aan de dijk Derk Perkweg.
Er verscheen een boek over het oeuvre Marc van Vliet / TUIG dat te koop is in o.a. de Tonnenloods, waar je ook foto’s van diverse installaties en voorstellingen waar Marc van Vliet aan meewerkte kunt bekijken tussen 10 – 16 uur. Koop daarvoor je kaarten via de website.
Zondag 21 juni is een ochtendmeditatie-vriendenactie op De Streken.
