Het regisseren van de omgeving kan een uitdaging zijn voor een maker op Oerol, vooral wanneer je van de elementen zelf afhankelijk bent. Je hebt geen controle over broedende vogels of over de kracht van de wind. Sanne bezocht twee verschillende Songs waarin de natuur een essentiële rol speelt om het project volledig te laten worden.
Turbine songs, Dennis van Tilburg
Op het strand bij Oosterend staan zo’n vijfentwintig zelfgebouwde windmolens opgesteld. Met windkracht 6 doen ze het gevaarlijk goed. De wieken van de molen snijden door de lucht, even ben ik bang dat ze mijn voorhoofd kunnen doorklieven. De wind zorgt voor stroom die naar de aan houten palen bevestigde tupperwear doosjes wordt geleid. Iedere paal heeft een ander bakje, soms een broodtrommel, dan een IKEA of HEMA doos, waarin een telefoon zit. De telefoon stuurt met de opgewekte stroom een speaker aan. Ook de speakers zijn allemaal verschillend, de meeste materialen in de installatie zijn gevonden, gedoneerd en hergebruikt. Uit de speakers komen tonen die een klankveld maken van dit stuk strand. De muziek is surround, uit alle hoeken van dit windpark komen klanken, alsof het publiek zich midden in een synthesizer bevindt. Zoals de windmolenbladen allemaal net een ander ritme hebben, zo verschuiven de ritmes in de muziek ook.
Niets in deze zelfvoorzienende installatie wordt verhuld, alle techniek, de kracht van de wind is volledig zichtbaar. Het zoemende geluid van de elektronica en het zwiepen van de windmolenbladen vervolledigen de compositie. Dennis van Tilburg heeft zich afgevraagd of het daardoor stiller wordt, of natuurgeluiden door technologie heen kunnen klinken. Als we iets horen, dan is het de wind. In anders nieuws worden windmolenparken wel als luchtvervuiling genoemd, mensen hebben er last van. Van Tilburg buigt dit narratief om door op zoek te gaan naar iets schoons in die techniek. Hoe kun je met technologie een bijzondere ervaring van natuur creëren? Ik ben benieuwd hoe de installatie klinkt bij windstilte, hoe de natuur dan te ervaren is.
Calling Songs, Zwerm
Ook in dit programma hebben de makers zich gebogen over de vraag of ze via muziek een bijzondere ervaring van de natuur kunnen creëren. De voorstelling begint met een wandeling waarbij je luistert naar een audio-essay over de geluiden die dieren maken. Wat is de functie van lokroepen, gekoer en gekrekel? We komen op stoelen te zitten aan een poel die tussen ons en de duinen ligt. Achter de duinen is de zon ondergegaan en met de matige noordenwind horen we de branding in de verte. De natuur is het decor van deze voorstelling, er zijn geen acteurs. Of nou ja, we wachten op de acteurs die misschien wel en misschien niet van zich zullen laten horen: de rugstreeppadden.
De muzikanten van Zwerm starten de soundscape waar de rugstreeppadden aan deel mogen nemen. De compositie bestaat het eerste halfuur voornamelijk uit geluiden van vogels en krekels. Ik vraag me voortdurend af of het audio is, of dat de vogel die ik hoor daadwerkelijk voor ons in de poel zit. Hoe schrijf je muziek voor de pad? Wat vinden ze mooi? Zwerm vertelt in de inleiding dat die vraag er niet toe doet, dat we als publiek onze oordelen over wat esthetisch is best even uit mogen zetten. Niet iedereen in het publiek vindt dat gemakkelijk, er wordt gekletst tussen de wandeling en het placeren in. Er wordt op telefoons gekeken. Langzaam maar zeker wordt de soundscape elektronischer, er wandelt een ledscherm aan de overkant van de poel voorbij. De mevrouw naast mij ontvangt met een zachte pling een berichtje, is dat de lokroep van een telefoon? Aan de overkant flikkeren kleine groene lampjes, alsof iemand met een afstandsbediening iets aan probeert te zetten, het paddenkoor misschien? Maar de rugstreeppadden laten zich niet aanzetten, vanavond zwijgen ze veelzeggend. Ik vraag me af of deze voorstelling geslaagd is zonder het paddenkoor. En doet dat ertoe?
*
Of iets slaagt is een vraag die volledig van tafel geschoven wordt in zowel Turbine Songs als Calling Songs. De installatie van windmolens is ook zonder wind te bewonderen. En wanneer de padden niets van zich laten horen, kun je je blijven verwonderen over alle geluiden die er wel zijn, eendengekoer, krekels, de zee, en klinkt daar nou een trompet?
Wil je naar Calling Songs van Zwerm om te ontdekken of de rugstreeppadden vanavond misschien wel meezingen? Koop hier je kaartjes.
Turbine Songs van Dennis van Tilburg is onderdeel van het beeldende kunst programma en dagelijks te bezoeken van 10:00-16:00 uur op het strand van Oosterend.
