Aan de rand van het Hoornsebos staan twee piano’s, twee theaterstoelen en een tiental driehoekige pilaren. Het is het decor waartussen Helstone in Het Pand der Goden van Theater Rotterdam / Mathieu Wijdeven zich afspeelt. Het stuk begint met de visualisatie van de kankantri, een boom van zo’n 70 meter hoog en een diameter waar je u tegen zegt, die in de Surinaamse cultuur als heilig wordt beschouwd omdat er geesten in verblijven. De takken van deze woudreus “lijken de hemel te dragen”.
Theatermaker Mathieu Wijdeven deed de afgelopen jaren onderzoek naar Het Pand der Goden, geschreven door Johannes Helstone (1853-1927). Het is de eerste Surinaamse opera waarvoor Wijdevens betovergrootvader G.G.T. Rustwijk de scenografie ontwierp. In dit documentair muziektheater vertelt Wijdeven, in samenspel met operazanger Frank Dolphin Wong en pianist Djuwa Mroivili, over het leven van Helstone en hoe de opera tot stand kwam. 118 jaar na de première werd Het Pand der Goden pas weer uitgevoerd met zeer uiteenlopende reacties tot gevolg. In het libretto vervlocht Helstone Surinaamse mythes en klanken met Europese invloeden vanuit zijn studietijd aan het conservatorium in Leipzig en in deze raamvertelling borduurt Wijdeven op zijn beurt voort op zijn voorouderlijke wortels door delen van de opera uit te voeren. De akoestische scenografie van geluidskunstenaar Aurélie Nyirabikali Lierman wekt de vertelling met live geluidselementen tot leven. Even lijkt het alsof je naast de grootmeester aan de schrijftafel zit.
Zittend op een tribune tussen de bomen realiseer ik me hoe bomen getuigen van tijdsbeelden zijn en dat er in jaarringen vele levens besloten liggen. Helstone in Het Pand der Goden is een geschiedkundig onderzoek waarbij de kankantri symbool staat voor het je bewust worden van waar je vandaan komt. Het is een oproep om je lot moedig te dragen en je kruin altijd naar de hemel te richten.
Zo’n pleidooi voor onbevreesdheid komt onmisbaar terug in Pucks Midzomernachtsdroom van Veenfabriek. In de beschrijving op de website las ik: “Helaas. Puck is niet uit Shakespeares Midzomernachtsdroom geplukt om binnen de lijntjes te kleuren.” Daar is niks aan gelogen. Kleurrijke personages verschijnen ten tonele: drie (of zeven?) dwergen, een kruising tussen Assepoester en Sneeuwwitje, een DJ en Puck niet te vergeten. Direct waan ik me in een droomwereld die het midden houdt tussen de zestiende eeuw waarin Shakespeare leefde en de sprookjes van Walt Disney.
Dansbare technobeats en trage, haast zwoele klanken van een trombone wisselen elkaar vloeiend af. Een vrouw wordt zonder consent in slaap gebracht om weer te kunnen dromen, ondertussen worden er dingen genormaliseerd die niet normaal zijn. In welke wereld zijn we beland? Terwijl Puck verliefd wordt door diens eigen liefdeskruid, zet de sprookjeskoning in een vlijmscherpe monoloog uiteen waarom we buiten de lijntjes zouden moeten kleuren: “Durf nee te zeggen waar anderen ja zeggen, of andersom.”
Het publiek wordt stiller en stiller. Wie voelt zich aangesproken? Veenfabriek is een gezelschap dat ontregelt, noodzakelijk ontregelt zo zeggen ze zelf. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Pucks Midzomernachtsdroom aan je voorbij trekt als een koortsdroom, al zal het voor sommigen een nachtmerrie worden. Dus… voor het gemak terug naar de basis: wat eten we vanavond?
Door het bos bij Midsland Noord fiets ik door de duinen richting Formerum aan Zee. Om de paar meter kleuren de banden van mijn leenfiets witter. Op een parkeerplaats, vlak onder een recent herrezen luxe appartementencomplex in de duinen, speelt AZC de Musical van TOBAL. Geen lukraak gekozen locatie, want waar nu het appartementencomplex staat, stond eind vorige eeuw een voormalig AZC met de naam Punthoofd.
De verhalen die TOBAL vertelt komen recht uit het hart van de samenleving in een poging om mensen te verbinden en moed te verzamelen om daadwerkelijk te zien. Net als in Pucks Midzomernachtsdroom komt het zelfreflectieve karakter van de voorstelling naar boven; wanneer heeft theater blijvende verandering tot gevolg? Na het horen van nieuwsflitsen over rellen bij AZC’s en ervaringen van binnenuit krijgt ook hier het publiek de vraag “Bent u moedig?”. Het meeste kwaad wordt immers aangericht door mensen die geen keuze maken en de waarheid links laten liggen omdat ze het ‘leuk’ willen hebben. Mensen hebben nou eenmaal de neiging om weg van de werkelijkheid te kijken.
De acteurs doen hun zegje en hun dansje in kostuums van witte en zwarte leggings, rokkostuums en cowboyhoeden met glitters. Roepende bouwvakkers en toeterende bestelbusjes omlijsten de satire waarin wordt gespeeld met de gedachte dat ‘de gewone Nederlander’ zichzelf niet meer herkent omdat het land in “een groot AZC” is veranderd.
Daar krijg je toch een punthoofd van?
Tijdens het festival zijn Helstone in Het Pand der Goden en Pucks Midzomernachtsdroom dagelijks te zien (behalve dinsdag 16 juni). AZC de Musical is ook alle dagen te bezoeken (afgezien van maandag 15 juni).
